Kar körlüğü (fotokeratit), karın yansıttığı UV ışınlarının gözün ön yüzeyini (kornea) yakmasıdır; bir tür güneş yanığıdır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre taze kar UV ışınlarının %80'ine kadarını yansıtır ve UV düzeyi her 1.000 metrede yaklaşık %10 artar. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne göre belirtiler (ağrı, kızarıklık, kumlanma hissi, sulanma, ışığa hassasiyet, bulanık görme) hasar oluştuktan sonra, maruziyetten 30 dakika ile 12 saat sonra başlar ve genellikle 1–2 günde geçer. Korunmanın yolu, UV ışınlarının en az %99'unu engelleyen bir kar gözlüğüdür; kapalı havada bile.
Güneşin UV ışınları gözün en ön katmanı olan korneaya zarar verebilir. Normalde gözler, yukarıdan gelen ışığın çoğundan kaşlar ve göz kapaklarıyla korunur; ama kar, ışığı aşağıdan yukarı da yansıtır. Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre:
Taze kar, gelen UV ışınlarının %80'ine kadarını yansıtabilir ve bir kişinin UV maruziyetini neredeyse iki katına çıkarır.
UV düzeyi her 1.000 metre yükseklikte yaklaşık %10 artar.
Kar körlüğü özellikle kayakçıları ve dağcıları etkiler.
2.000–3.000 metrede, karla kaplı bir yamaçta gözlüksüz geçen birkaç saat bu yüzden göz için ciddi bir yüktür.
Belirtiler
Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne (AAO) göre kar körlüğünün belirtileri:
Gözde ağrı ve kumlanma (göze kum kaçmış hissi)
Kızarıklık ve sulanma
Işığa hassasiyet
Bulanık görme, ışıkların etrafında hale görme
Nadiren geçici görme kaybı
Önemli: Belirtiler hasar oluştuktan çok sonra fark edilir. AAO'nun ansiklopedisine göre belirtiler maruziyetten 30 dakika ile 12 saat sonra başlar; yani gün içinde gözlüksüz kaydıktan sonra akşam ya da gece şikâyetler ortaya çıkabilir.
Ne yapmalı? (AAO)
Kontakt lens kullanıyorsan çıkar.
Karanlık bir odada dinlen; parlak ışıktan uzak dur.
Kapalı gözlerin üzerine soğuk ve nemli bir bez koy.
Suni gözyaşı kullanabilirsin.
Gözlerini ovalama.
Belirtiler genellikle 1–2 günde geçer; kornea 24–72 saatte iyileşir. Belirtiler şiddetliyse, görme kaybı varsa ya da iki gün içinde düzelmiyorsa bir göz doktoruna başvur.
Korunma
Kar gözlüğü: AAO, UV ışınlarının en az %99'unu engelleyen gözlük önerir. Kayak gözlükleri için uluslararası standart ISO 18527-1'dir; lens kategorileri ve seçim için Kayak gözlüğü seçimi rehberine bak.
Kapalı havada da tak: Bulutlu havada da UV yere ulaşır; kapalı gün gözlüksüz kaymak için bir neden değildir.
Molada da koru: Pist kenarındaki terasta güneşlenirken gözlüğü çıkardığında da gözler maruz kalır; güneş gözlüğü tak.
Cildi de koru: Yüksek faktörlü güneş kremi ve dudak koruyucu kullan; kar yansıması yüzün alt kısmını, burun altını ve kulakları da yakar.
Yükseklikle birlikte artan risk
Türkiye'deki yüksek merkezlerde kayak alanı 3.000 metreyi aşar (Erciyes 3.346 m, Palandöken 3.140 m). Yüksekliğin vücuda diğer etkileri için Yüksek rakım vücudu nasıl etkiler? rehberine bak.
Gözlük ve aktivite tatili
Doğadayız'ın Erciyes (temel eğitim ve tecrübe) ve Sarıkamış paketlerinde kar gözlüğü ve kask pakete dahildir; Bansko programında ayrıca kiralanır. Bir aktivite tatilinde ekipman ve güvenlik ayrıntıları önceden planlanır; grupla geçen günler ise programı bir sosyal macera tatiline dönüştürür. Programlar için kış aktivite tatilleri sayfasına bak.
Doğadayız Paketleri
Seviyene uygun Doğadayız paketleri
Konaklama, skipass ve ekipmanın dahil olduğu, grupla yaşanan kış aktivite tatilleri.
Kayak öğrenmenin en kolay yolu: kış aktivite tatili
Bir aktivite tatili, tatilin merkezine bir sporu koyar: ulaşım, konaklama ve yemek planlıdır, sen pistte öğrenmeye odaklanırsın. Doğadayız'ın kış aktivite tatillerinde konaklama, skipass ve kayak ya da snowboard ekipmanı her pakette yer alır; eğitim paketlerinde Türkiye Kayak Federasyonu'na bağlı eğitmenlerle temel ders verilir, tecrübe paketlerinde pistte kendi seviyende pratik yaparsın.
Programı farklı kılan grup: benzer seviyedeki insanlarla aynı pistte olmak, akşamları birlikte yemek ve gece eğlenceleri, her an yanında bir grup lideri. Tek başına katılanlar da ilk günden bu sosyal macera tatilinin bir parçası olur. Bu yüzden programlarımızı bir sosyal macera tatili olarak tanımlıyoruz.
Karın yansıttığı UV ışınlarının gözün ön yüzeyini (kornea) yakmasıdır; tıbbi adı fotokeratittir. Bir tür güneş yanığıdır ve özellikle kayakçıları ve dağcıları etkiler.
Kar körlüğünün belirtileri ne zaman başlar?
Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne göre maruziyetten 30 dakika ile 12 saat sonra. Belirtiler ağrı, kumlanma, kızarıklık, sulanma, ışığa hassasiyet ve bulanık görmedir; genellikle 1–2 günde geçer.
Kar körlüğü olursa ne yapılır?
Kontakt lensi çıkar, karanlık bir odada dinlen, kapalı gözlerin üzerine soğuk bir bez koy, suni gözyaşı kullan ve gözlerini ovalama. Belirtiler şiddetliyse ya da iki gün içinde geçmezse göz doktoruna başvur.
Kapalı havada kar gözlüğü takmak gerekir mi?
Evet. Bulutlu havada da UV ışınları yere ulaşır ve kar yansıtır. UV'nin en az %99'unu engelleyen bir kar gözlüğü her havada kullanılmalıdır.
Kayak gözlüğü gözlerini rüzgârdan, kardan ve yansıyan güneş ışınlarından korur. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre taze kar UV ışınlarının %80'ine kadarını yansıtır ve UV düzeyi her 1.000 metrede yaklaşık %10 artar; bu yüzden dağda göz korunmazsa kar körlüğü riski vardır. Lens seçiminde filtre kategorisine bak: kategori 0–1 (açık lens) kapalı ve sisli hava, kategori 2 değişken hava, kategori 3 güneşli hava içindir; kategori 4 çok yoğun ışık içindir ve araç kullanmaya uygun değildir. Gözlük kaskla boşluk bırakmadan uyumlu olmalıdır. Kayak ve snowboard gözlükleri için uluslararası standart ISO 18527-1'dir.
Yükseklik hastalığı (akut dağ hastalığı, AMS), ABD Hastalık Kontrol Merkezleri'ne (CDC) göre en çok 2.450 metrenin üzerinde uyuyan, iklime alışmamış kişilerde görülür; Colorado'da bu yükseklikte uyuyan ziyaretçilerin yaklaşık %25'inde ortaya çıkar. Belirtiler baş ağrısı ile birlikte iştahsızlık, baş dönmesi, yorgunluk ya da bulantıdır ve genellikle 2–12 saatte başlar. Türkiye'deki kayak merkezlerinde kayak alanı 3.000 metreyi aşabilir (Erciyes 3.346 m), ama konaklama genellikle çok daha alçaktadır; bu yüzden gün içinde yükseğe çıkıp aşağıda uyumak riski azaltır. CDC ilk 48 saat alkolden kaçınmayı önerir. Yükseklik ayrıca UV ışınlarını artırır: her 1.000 metrede yaklaşık %10.
Kayak ve snowboard'da üç katman giyilir: teri dışarı atan sentetik ya da yün içlik, ısıyı tutan polar orta katman ve rüzgârı ve suyu geçirmeyen kayak montu ve pantolonu. Buna tek kat ince kayak çorabı, su geçirmez eldiven, boyunluk, kask ve kar gözlüğü eklenir. Pamuk giyilmez: terle ıslanır ve üşütür.
