Kayakta Dinamik Paralel Dönüş ve Üst-Alt Vücut Koordinasyonu
Dinamik paralel dönüş, PSIA'nın dört dönüm noktası dönüşünden sonuncusudur (saban, saban kristiyanya, temel paralel, dinamik paralel). Temel paralelden farkı, dönüşün üst gövde sakin kalırken bacakların altında dönmesi ve kenar açısının tüm vücudu yatırarak değil, alt bacaktan başlayan bir angulasyonla oluşmasıdır. PSIA'nın tarifinde iyi bir dinamik dönüşte iki kayak da karda kalır, iki alt bacak benzer öne açıdadır, geçişte gövde ile kayaklar arasında hafif bir kontra ilişki görünür ve bacaklar bağımsız bükülüp uzanır. En sık iki hata tüm vücudu yatırmak (banking) ve dönüşü tüm vücutla döndürmektir.
Amerikan profesyonel kayak eğitmenleri derneği PSIA, kayakçının gelişimini dört dönüm noktası dönüşüyle tanımlar: saban, saban kristiyanya, temel paralel ve dinamik paralel. Temel paralelde kayaklar paraleldir; dinamik paralelde ise hareketler ayrışır: üst gövde sakin, bacaklar aktiftir; kenar açısı ve basınç dönüş boyunca kademeli büyür. Temel paralel dönüşe geçişi kar sabanından paralel kayağa geçiş rehberinde anlattık.
PSIA'nın beş temel ilkesinden dördüncüsü bu makalenin özüdür: kayakların dönmesini, üst gövdeden ayrı, bacak rotasyonuyla kontrol et. Kanada kayak eğitmenleri birliği CSIA'nın kayakçı gelişim programı da ileri seviyenin ilk basamağını aynı cümleyle tarif eder: yönü bacaklarla, üst gövdeyi kullanmadan değiştirmek.
Dönüşler arasındaki geçişte bir kontra ilişki görünür.
Bacaklar bağımsız olarak bükülüp uzanır.
Gövde sabit kalırken bacaklar altında serbestçe hareket eder.
Üst-alt vücut ayrışması
PSIA'nın değerlendirme rehberine göre iyi performansta bacaklar sabit bir üst gövdenin altında döner. Pratikte bu, gövdenin ve kalçanın dönüşün sonuna doğru kayakların gittiği yönden biraz daha aşağıya, eğim çizgisine bakması demektir. Kayaklar yamaca doğru dönerken gövde onları izlemez.
Kontra ilişki: Gövde ile kayaklar arasındaki bu açı farkına kontra denir. PSIA geçişte "görünür bir kontra ilişki" ister; ama fazlası da sorundur. PSIA-NW'nin bir yazısı iki tür aşırı kontrayı anlatır: omuzlar aşağı bakarken kalçanın yamaç boyunca kalması ya da bütün üst gövdenin aşağı bakarken ağırlığın topuklara yığılması. İki durumda da bir sonraki dönüşten önce yeniden dengelenmek gerekir.
Kenar açısı: angulasyon mu, tüm vücudu yatırmak mı?
PSIA'nın üçüncü ilkesi kenar açısının eğilme (inclination) ve angulasyonun bir bileşimiyle kontrol edilmesidir:
Eğilme
Angulasyon
Ne?
Tüm vücudun dönüşün içine yatması
Ayak bileği, diz ve kalçada açı oluşturarak kayakları gövdeden daha fazla yatırmak
Nerede yeterli?
Yüksek hızda, geniş dönüşlerde dengenin bir parçası
Her dönüşte, özellikle kısa dönüşte ve sert karda kenar tutuşu için
Aşırısı
Banking: kayaklar aniden yatar ve sert tutar
Gövdenin fazla eğilmesi, dengenin bozulması
PSIA'nın değerlendirme rehberindeki tarif nettir: iyi performansta yatırma hareketi alt bacaktan başlar ve üst gövdeden bağımsızdır. Banking ise kenar açısının tüm vücudu yatırarak kontrol edilmesidir; sonuçta kayaklar aniden yatar ve kenar sert biçimde tutar.
12 kayakçıyla yapılan bir laboratuvar simülasyonunda (Yoon ve ark., 2017) kontra pozisyonunda kalça angulasyonu, kütle merkezinin eğimi ve kenar açısı anlamlı biçimde daha büyüktü. Çalışma karda değil simülatörde yapıldı; ama ayrışma ile angulasyonun birlikte çalıştığı fikrini destekler.
En sık iki hata
Hata
PSIA'nın tarifi
Düzeltme
Banking
Kenar açısı tüm vücudu yatırarak kontrol edilir; kayaklar aniden yatıp sert tutar
Yatırmayı ayak bileği ve dizden başlat; gövde daha dik
Tüm vücut rotasyonu
Kayakların dönmesi tüm vücutla yapılır; dönme hızı düzensizleşir
Gövdeyi eğim çizgisine yönelt, bacakları altında döndür
PSIA'nın seviye sınavlarındaki değerlendirme alıştırmalarından bazıları ayrışmayı ve dış kayak dengesini doğrudan çalıştırır:
Dış kayak dönüşü: Dönüş boyunca iç kayağı hafifçe kaldır, yalnız dış kayakta dön. Dengeni dış kayağa almayı öğretir.
Javelin dönüşü: İç kayağı kaldır ve dış kayağın önünde çapraz tut; dış kayak altta yönlendirilirken kayaklar bir çarpı işareti oluşturur. Yeni Zelanda eğitmen kılavuzuna göre amaç, dış kayak dengesi ve rotasyonel ayrışmadır.
Pivot slip: Eğim çizgisinde yan kayarken kayakları bacaklarla bir yöne, sonra öbür yöne döndür; gövde hep aşağı baksın.
Kenar değişimli falling leaf: Yan kaymadan kenar değiştirerek ileri-geri kaymalar; geçişte gövdenin sakin kalmasını çalıştırır. Temelini yan kayma rehberinde anlattık.
Kısa dönüş zıplamaları: Kısa dönüşlerde kayakları hafifçe kardan kaldırıp yönünü bacaklarla değiştirmek; üst gövde eğim çizgisinde kalır.
Eğitmenlerin sık kullandığı başka ipuçları da vardır: elleri öne, görüş alanında tutmak; batonları yatay olarak önde tutup gövdenin aşağı bakmasını izlemek. Bu ipuçları resmî tanımlar değil, ders pratiğidir.
Üst gövdesi sakin, bacakları çalışan biri hem daha az yorulur hem de pistin her bölümünde daha rahat kayar; bu da bir aktivite tatilinde ilerlemeyi hissettiren andır. Doğadayız'ın tüm kış paketlerinde konaklama, skipass ve ekipman dahildir; eğitmenli ders ise temel eğitim paketlerine aittir. Pist kenarında birbirinin dönüşünü izleyip "gövden ne kadar sakinleşmiş" demek de bir sosyal macera tatilinin küçük ama güzel anlarındandır. Programlar için kış aktivite tatilleri sayfasına bak.
Doğadayız Paketleri
Seviyene uygun Doğadayız paketleri
Konaklama, skipass ve ekipmanın dahil olduğu, grupla yaşanan kış aktivite tatilleri.
Kayak öğrenmenin en kolay yolu: kış aktivite tatili
Bir aktivite tatili, tatilin merkezine bir sporu koyar: ulaşım, konaklama ve yemek planlıdır, sen pistte öğrenmeye odaklanırsın. Doğadayız'ın kış aktivite tatillerinde konaklama, skipass ve kayak ya da snowboard ekipmanı her pakette yer alır; eğitim paketlerinde Türkiye Kayak Federasyonu'na bağlı eğitmenlerle temel ders verilir, tecrübe paketlerinde pistte kendi seviyende pratik yaparsın.
Programı farklı kılan grup: benzer seviyedeki insanlarla aynı pistte olmak, akşamları birlikte yemek ve gece eğlenceleri, her an yanında bir grup lideri. Tek başına katılanlar da ilk günden bu sosyal macera tatilinin bir parçası olur. Bu yüzden programlarımızı bir sosyal macera tatili olarak tanımlıyoruz.
PSIA'nın dört dönüm noktası dönüşünün sonuncusudur. Temel paralelden farkı, üst gövde sakin kalırken bacakların altında dönmesi, kenar açısının tüm vücudu yatırarak değil alt bacaktan başlayan angulasyonla oluşması ve kenar ile basıncın dönüş boyunca kademeli artmasıdır.
Kayakta banking nedir?
Kenar açısını ayak bileği, diz ve kalçayla değil, tüm vücudu dönüşün içine yatırarak oluşturmaktır. PSIA'ya göre bu durumda kayaklar aniden yatar ve kenar sert biçimde tutar. Düzeltmek için yatırma hareketi alt bacaktan başlatılmalı, gövde daha dik tutulmalıdır.
Kayakta üst-alt vücut ayrışması nasıl çalışılır?
Dış kayak dönüşü, javelin dönüşü, pivot slip ve kenar değişimli falling leaf gibi alıştırmalarla. Hepsinde amaç gövde eğim çizgisine bakarken kayakların bacaklarla döndürülmesidir. Önce geniş ve hafif eğimli bir pistte, düşük hızda denenmelidir.
Kenar değişimi, bir dönüşün bitişinden yenisinin başlangıcına geçerken kayakların bir kenardan öbür kenara yatırılmasıdır. Bu geçişte kütle merkezin ile kayakların yer değiştirir: gövden yeni dönüşün içine doğru ilerlerken kayaklar düzleşir ve yeni kenarlarına yatar. Basınç yönetimi ise bu sırada basıncı dış kayağa yönlendirmek, kayak boyunca öne-arkaya ayarlamak ve bükülme-uzanmayla büyüklüğünü düzenlemektir. PSIA'nın temel ilkelerine göre kenar açısı eğilme ve angulasyonla, kayakların dönmesi ise üst gövdeden bağımsız bacak hareketleriyle kontrol edilir.
Carving, kayağın yana kaymadan kendi kenarı üzerinde ilerlediği dönüştür. Uluslararası Kayak Federasyonu'nun tanımına göre saf bir carving dönüşünde kayağın kuyruğu, ucunun açtığı izi tam olarak izler ve yana kayma olmaz; karda iki ince çizgi kalır. Dönüşün yarıçapını kayağın kenar açısı, bel (sidecut) yarıçapı ve kayağın bükülmesi belirler: kayak ne kadar çok yatırılırsa dönüş o kadar sıkılaşır. Kaymalı (skidded) dönüşte ise kayak dönüş yolunun üzerinde döner ve yana kayar. Amerikan eğitmen derneği PSIA'ya göre iyi bir dönüşte kenarlar, kayaklar eğim çizgisine dönmeden önce değiştirilir ve kenar açısı dönüş boyunca kademeli artıp azalır.
Kayakta dönüş boyunun metre cinsinden resmî bir tanımı yoktur; eğitmen dernekleri bunu genellikle pistin genişliğine göre anlatır. PSIA-NW'ye göre kısa dönüşler yaklaşık bir ratrak genişliği ya da daha dar, orta dönüşler bir buçuk ile üç ratrak genişliği arasındadır. Kısa dönüşlerde bacak rotasyonu, baton batırma ve gövde-bacak ayrışması öne çıkar; uzun dönüşlerde ise sabit bir gövde, kenar ve basınç belirleyicidir ve dönüş şeklini büyük ölçüde kayağın bel kavisi verir. Hız, frenleyerek değil dönüşün şekli ve tamamlanmasıyla kontrol edilir.
