Kayak Eldiveni ve Isı Koruması: Eldiven mi, Parmaksız Eldiven mi?
Pistte eller hem soğuğa hem ıslanmaya en açık bölgedir. Parmakları birbirine değen parmaksız eldiven (mitten), parmakları ayrı eldivene göre genelde daha sıcak tutar; tek denekli bir Antarktika testinde en iyi sonucu iç eldivenli parmaksız eldiven ve ısıtmalı ürünler verdi. Parmaklı eldiven ise baton tutmayı, fermuar ve tokaları kullanmayı kolaylaştırır. Hangisini seçersen seç su geçirmez ve bileği kapatan bir model al, altına ince bir iç eldiven ekle. Eldiven üzerindeki EN 511 kodu soğuğa ve suya karşı test sonuçlarını gösterir ama bir sıcaklık derecesi vermez. Donmanın ilk belirtileri kızarıklık ve ağrı, ardından beyaz ya da gri-sarı, mumsu ve uyuşuk deridir; bu durumda deriyi ovma, ılık (sıcak değil) suyla ısıt.
Vücut soğukta önce iç organları korur; kan akışı ellerden ve ayaklardan azalır. Üstüne pistte rüzgâr, ıslanan eldiven ve telesiyejde hareketsiz geçen dakikalar eklenir. Hissedilen sıcaklığın rüzgârla nasıl düştüğünü rüzgâr soğuğu rehberinde anlattık.
Eldiven mi, parmaksız eldiven mi?
Parmaklı eldiven
Parmaksız eldiven (mitten)
Sıcaklık
Daha az
Daha fazla: parmaklar birbirini ısıtır
El becerisi
Baton, fermuar, toka ve telefon için daha rahat
Daha sınırlı
Kimler için?
Ilık günler, baton kullanımı
Soğuğa hassas olanlar, çok soğuk günler, çocuklar
Ara çözüm
Lobster (üç parmaklı) modeller
Kanıt sınırlıdır ama yönü açıktır: Iserson'un 2016'daki tek denekli Antarktika testinde parmak sıcaklığını 15 °C'nin üzerinde tutabilen yalnızca ısıtmalı ürünler ve iç eldivenli parmaksız eldivenler oldu; iç eldivenli bir mitten parmağı 23 °C'de tutarken en iyi ısıtmasız parmaklı eldiven 10 °C'de kaldı. Tek kişiyle yapılmış bir test olduğu için bu sonucu genel bir kural gibi değil, bir ipucu olarak oku.
İç eldiven
Eldivenin içine giyilen ince bir iç eldiven:
Eldiveni çıkarıp telefon ya da toka kullanırken elleri tamamen açıkta bırakmaz.
Teri uzaklaştırır, eldivenin içini daha kuru tutar.
Gün ortasında yedek bir iç eldivenle değiştirildiğinde elleri yeniden ısıtır.
Pamuk iç eldivenler ıslanınca kuruması uzun sürer; yün ya da sentetik tercih et.
Kayak eldiveninde bakılacaklar
Özellik
Neden önemli?
Su geçirmez membran
Kar eriyip içeri girdiğinde eller hızla soğur
Uzun bilek (gauntlet) ya da kısa manşet
Uzun bilek montun kolunun üzerine çıkar; kısa manşet kolun içine girer. İkisi de araya kar girmesini önlemeli
Bilek ipi
Telesiyejde eldiveni çıkardığında düşmesini önler
Avuç içi güçlendirmesi
Baton ve kenar sürtünmesine dayanır; snowboardcular karda elle sık destek alır
Doğru beden
Dar eldiven kan dolaşımını azaltır ve daha çok üşütür; parmak uçlarında biraz boşluk olmalı
EN 511 kodu ne anlatır?
Bazı eldivenlerde soğuğa karşı koruyucu eldivenler için Avrupa standardı EN 511 işareti ve üç haneli bir kod bulunur:
Hane
Ölçtüğü
Seviye
1.
Konvektif soğuk (havadan ısı kaybı)
0–4
2.
Temas soğuğu (soğuk yüzeye dokunma)
0–4
3.
Su geçirmezlik
0 ya da 1
Seviye büyüdükçe koruma artar; "X" o özelliğin test edilmediği anlamına gelir. Dikkat: EN 511 bir sıcaklık derecesi vermez; "−30 °C'ye kadar" gibi ifadeler standarttan değil, üreticiden gelir.
El ısıtıcılar
Kimyasal el ısıtıcılar çok soğuk günlerde işe yarar. Ama uyuşmuş deri sıcağı iyi hissetmez ve kolay yanar: ısıtıcıyı doğrudan deriye koyma, eldivenin ya da iç eldivenin üzerine yerleştir. CDC de donmuş ya da uyuşmuş deriyi ısıtma yastığıyla ısıtmamayı öğütler.
Donma: ilk belirtiler ve ne yapmalı?
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre donmanın belirtileri:
Önce kızarıklık ve ağrı,
Sonra beyaz ya da gri-sarı, sert ya da mumsu görünen ve uyuşan deri.
Vahşi Yaşam Tıbbı Derneği'nin (WMS) 2024 kılavuzuna göre donma riski 0 ile −15 °C arasında da vardır ve −15 °C'nin altında belirgin biçimde artar. Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na göre rüzgâr soğuğu −28 ile −39 arasındayken açıktaki deri 10–30 dakikada, −40 ile −47 arasında 5–10 dakikada donabilir.
Ne yapmalı (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi NHS):
Sıcak bir yere geç, ıslak eldiveni çıkar.
Bölgeyi ılık (sıcak değil) suyla ısıt; ovma.
Ateş, radyatör ya da sıcak su torbasıyla ısıtma; alkol alma.
Deri beyaz, sert ya da uyuşuk kalıyorsa, kabarcık oluşuyorsa sağlık ekibine başvur.
Önleme: WMS kılavuzunu özetleyen bir değerlendirmeye göre güçlü öneriler arasında kan dolaşımını korumak (sıkı giysi ve alkolden kaçınmak), hareket etmek, uygun giysi, ısıtıcı kullanmak ve soğukta kalma süresini sınırlamak vardır.
Sıcak eller, uzun gün
Sıcak eller, bir aktivite tatilinde günün sonuna kadar pistte kalmak demektir. Doğadayız'ın kış paketlerinde konaklama, skipass ve kayak ya da snowboard ekipmanı dahildir. Telesiyejde yanındakine yedek iç eldiven uzatmak da bir sosyal macera tatilinin küçük ama gerçek dayanışmasıdır. Ne giyileceğinin tam listesi için kayak ve snowboard yaparken ne giyilir? rehberine, programlar için kış aktivite tatilleri sayfasına bak.
Doğadayız Paketleri
Seviyene uygun Doğadayız paketleri
Konaklama, skipass ve ekipmanın dahil olduğu, grupla yaşanan kış aktivite tatilleri.
Kayak öğrenmenin en kolay yolu: kış aktivite tatili
Bir aktivite tatili, tatilin merkezine bir sporu koyar: ulaşım, konaklama ve yemek planlıdır, sen pistte öğrenmeye odaklanırsın. Doğadayız'ın kış aktivite tatillerinde konaklama, skipass ve kayak ya da snowboard ekipmanı her pakette yer alır; eğitim paketlerinde Türkiye Kayak Federasyonu'na bağlı eğitmenlerle temel ders verilir, tecrübe paketlerinde pistte kendi seviyende pratik yaparsın.
Programı farklı kılan grup: benzer seviyedeki insanlarla aynı pistte olmak, akşamları birlikte yemek ve gece eğlenceleri, her an yanında bir grup lideri. Tek başına katılanlar da ilk günden bu sosyal macera tatilinin bir parçası olur. Bu yüzden programlarımızı bir sosyal macera tatili olarak tanımlıyoruz.
Kayakta eldiven mi parmaksız eldiven (mitten) mi daha sıcak tutar?
Parmaksız eldivende parmaklar birbirini ısıttığı için genelde daha sıcaktır. Tek denekli bir Antarktika testinde parmak sıcaklığını en iyi koruyanlar iç eldivenli parmaksız eldivenler ve ısıtmalı ürünlerdi. Parmaklı eldiven ise baton ve tokaları kullanmayı kolaylaştırır.
Eldivendeki EN 511 kodu ne anlama gelir?
EN 511, soğuğa karşı koruyucu eldivenler için Avrupa standardıdır. Üç hane sırasıyla konvektif soğuk (0–4), temas soğuğu (0–4) ve su geçirmezlik (0 ya da 1) seviyesini gösterir; X test edilmediği anlamına gelir. Standart bir sıcaklık derecesi vermez.
Donmanın ilk belirtileri nelerdir?
CDC'ye göre önce kızarıklık ve ağrı görülür, ardından deri beyaz ya da gri-sarı, mumsu ve uyuşuk hale gelir. NHS, bölgeyi ovmadan ılık suyla ısıtmayı, ateş ya da radyatör kullanmamayı ve alkol almamayı önerir.
Kayak montu ve pantolonu iki işi aynı anda yapmalıdır: karı ve suyu dışarıda tutmak ve teri dışarı atmak. Etiketlerdeki ilk sayı su geçirmezliği (mm), ikinci sayı nefes alabilirliği (g/m²/24 saat) gösterir; Burton'a göre kuru kar için 5K/5K, ortalamanın üstünde kar için 10K/5K, ağır ıslak kar ya da yağmur için 20K/10K iyi bir başlangıçtır. Ancak bu değerler için resmî bir sektör standardı yoktur ve farklı test yöntemlerinin sonuçları birbiriyle kıyaslanamaz. Membran kumaşlar 2 katman (2L), 2,5 katman (2,5L) ve 3 katman (3L) olarak üretilir. Yüzeydeki su itici kaplama (DWR) aşındığında kumaş ıslanır ve nefes alamaz hale gelir; bu yüzden bakımı önemlidir. Kayakta en esnek seçim, altına katman eklenebilen bir kabuk mont ve pantolondur.
Rüzgâr soğuğu (wind chill), rüzgârın açık deriden ısıyı hızla alıp götürmesi nedeniyle hissedilen sıcaklığın gerçek hava sıcaklığından düşük olmasıdır. Türkiye'de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın bilgi kartına göre −5 °C'de 30 km/sa rüzgâr, −13 °C gibi hissettirir. Kanada Çevre Bakanlığı'na göre rüzgâr soğuğu −28 °C ile −39 °C arasındayken açık deri 10–30 dakikada donabilir; daha düşük değerlerde bu süre birkaç dakikaya iner. Kayakta rüzgârın bir kısmını sen yaratırsın: hızla inerken ve özellikle telesiyejde rüzgâra karşı oturduğunda deri çok çabuk soğur.
Kayak ve snowboard'da üç katman giyilir: teri dışarı atan sentetik ya da yün içlik, ısıyı tutan polar orta katman ve rüzgârı ve suyu geçirmeyen kayak montu ve pantolonu. Buna tek kat ince kayak çorabı, su geçirmez eldiven, boyunluk, kask ve kar gözlüğü eklenir. Pamuk giyilmez: terle ıslanır ve üşütür.
