Kayak ve Snowboard'da Düşme ve Çarpışma Risklerini Azaltmak

Düşme mi, çarpışma mı?

Avusturyalı araştırmacılar Ruedl ve arkadaşlarının 2013 tarihli çalışması, literatürü şöyle özetler: kayak kazalarının yaklaşık %80–90'ı düşmeden, yaklaşık %10'u çarpışmadan kaynaklanır. Aynı çalışmada yaralanan 1.741 düşen ve 137 çarpışan kayakçıyla yapılan görüşmeler, çarpışmaların neden ayrıca önemsenmesi gerektiğini gösterir:

Avusturya'nın ulusal kaza kaydında 2005–2018 arasında 30.503 çarpışma incelendi (Wallner ve ark., 2022): çarpışmaların %95'ten fazlası işaretli pistlerde oldu ve yaralananların %12'den fazlasında baş yaralanması vardı. Kısacası çarpışmalar seyrek ama ağırdır ve çoğu pist dışında değil, kalabalık işaretli pistlerde olur.

1. Hızını tahmin etme, bil

Radarla yapılan ölçümler, kayakçıların düşündüğünden hızlı kaydığını gösterir:

• Ruedl ve arkadaşlarının 2010 ölçümünde ortalama hız 44 km/sa idi.
• Brunner ve arkadaşlarının 2015'te 416 kayakçıyla yaptığı çalışmada ortalama 48 km/sa; kendi hızını "yavaş" diye değerlendirenler bile ortalama 39 km/sa ile kayıyordu.
• "Yavaş bölge" olarak işaretli alanlarda ölçülen 1.023 kişinin ortalama azami hızı 52 km/sa idi; büyük çoğunluk önerilen sınırın çok üzerindeydi (Carus ve Mamaqi-Kapllani, 2023).
• Gözlemsel bir çalışmada "yavaş" tabelası hızı yalnızca saniyede yarım metre, tabelanın yanında devriye durunca saniyede 1,1 metre azalttı ve bu etki iki alandan yalnızca birinde görüldü (Harley ve ark., 2021).

Çıkarılacak ders: tabela tek başına yetmez, hız senin kararındır. Kontrol, hızı dönüş şekliyle yönetmekten geçer; bunu dik pistlerde kayak rehberinde anlattık.

2. Pist kavşaklarında yavaşla

Pist devriyesi raporlarını inceleyen bir çalışmada kişilerle çarpışmalar pist kavşaklarıyla belirgin biçimde ilişkiliydi; kavşakta çarpışma olasılığı yaklaşık iki katıydı (Ruedl ve ark., 2013). İki pistin birleştiği yerlerde:

• Hızını düşür.
• Pistten çıkarken ya da başka bir piste girerken yukarı bak; ABD Ulusal Kayak Alanları Birliği'nin (NSAA) sorumluluk kurallarının dördüncüsü budur.
• Önündeki ve aşağıdaki kişinin geçiş hakkı vardır.

Bu kuralların tamamını FIS'in 10 pist davranış kuralı rehberinde bulabilirsin.

3. Nerede durduğuna dikkat et

Avusturya kaydında çarpışmadan önce durmakta ya da oturmakta olan kişilerde ağır yaralanma riski daha yüksekti. NSAA kurallarının üçüncüsü bunu doğrudan söyler: yalnızca yukarıdan görünür bir yerde dur, pisti kapatma. Tepe arkaları, dönemeç altları ve dar geçitler durmak için kötü yerlerdir; pistin kenarına çekil.

4. Kör noktanı bil

Snowboardcunun sırtı dönüşün bir evresinde yamaca dönük kalır. Yeni Zelanda eğitmen kılavuzu snowboardculara kör noktalarının farkında olmalarını ve dönüşten önce başlarını çevirip bakmalarını öğütler. Kayakçılar için de aynısı geçerli: sağa sola geniş bir dönüşe başlamadan önce omzunun üzerinden kısa bir bakış yeterlidir.

5. Kask tak

Kaskın baş yaralanmasını azalttığına dair kanıt güçlüdür:

Sık duyulan "kask insanları daha hızlı kaydırır" iddiası da radar verisiyle desteklenmez: Ruedl ve arkadaşlarının 2010 ölçümünde kask kullanımı daha yüksek hızla ilişkili değildi. Kask seçimini kayak kaskı seçimi rehberinde anlattık; bilek ve sırt koruyucuları için koruyucular rehberine bak.

6. Alkol: ertesi sabah da hesaba kat

Cherpitel ve arkadaşlarının 389 yaralı ve 899 yaralanmamış kayakçıyı karşılaştıran vaka-kontrol çalışmasında, içilen alkol miktarı ve içmenin üzerinden daha uzun süre geçmiş olması yaralanmayı öngördü. Yazarlar bunu akşamdan kalma ya da kalıntı bir etkiyle açıklıyor ve yorgunluğun rol oynayabileceğini belirtiyor. NSAA kuralları da alkol ya da uyuşturucu etkisindeyken lift ve pist kullanılmamasını ister. Akşamki eğlencenin ertesi sabahki ilk inişe etkisini hesaba kat.

Yorgunluk: "son iniş" efsanesi

"Kazalar hep günün son inişinde, yorgunluktan olur" sözü yaygındır. Ama ön çapraz bağ yaralanması geçiren 588 kayakçıyla yapılan ileriye dönük bir ankette, yaralananların yaklaşık %81'i kaza anında hiç ya da çok az yorgunluk hissettiğini söyledi; yaklaşık %57'si tatilin ilk iki gününde yaralandı (Ruedl ve ark., 2015). Bu, yorgunluğu önemsiz kılmaz; ama riskin yalnızca gün sonunda değil, alışma dönemi olan ilk günlerde de yüksek olduğunu hatırlatır. Diz yaralanmalarını kayakta diz yaralanmaları rehberinde anlattık.

Özet kontrol listesi

1. Hızını küçümseme; kendini yavaş sanıyorsan bile muhtemelen 40 km/sa civarındasın.
2. Pist kavşaklarında yavaşla, birleşmeden önce yukarı bak.
3. Yalnızca yukarıdan görünür yerde, pistin kenarında dur.
4. Dönüşten önce kör noktana bak.
5. Kask tak.
6. Alkol aldıysan ertesi sabahın ilk inişlerini sakin tut.
7. İlk günlerde temponu seviyene göre ayarla.

Güvenli kayış, uzun keyif

Kazasız geçen her gün, bir aktivite tatilinin asıl kazancıdır. Doğadayız'ın kış paketlerinde konaklama, skipass ve ekipman dahildir; temel eğitim paketlerinde pist kuralları ve güvenli kayış eğitmenle çalışılır. Grupla kayarken birbirini yukarıdan görünür yerlerde beklemek ve kavşaklarda birbirine seslenmek de bir sosyal macera tatilini güvenli kılan alışkanlıklardır. Programlar için kış aktivite tatilleri sayfasına bak.